Ander werk van Max J. Geene 1951-2025 (deel 4)

Inhoudsopgave

Max J. Geene 1951-2025

Deel 1 Introductie

Deel 2 De reis van het schilderij en informatie over de schilder

Deel 3 Locatiegeschiedenis van het schilderij

Deel 4 Ander werk van Max Geene

Online zijn er veel schilderijen van Max Geene te vinden, maar de meeste zijn van Max C. Geene; de vader van Max J. Geene. De signatuur is dan in kleine letters en het onderwerp is vaak de Rotterdamse haven in een meer standaard "romantische" stijl. Een van zijn schilderijen die onlangs werd verkocht lijkt een bijna letterlijke kopie van een oude ansichtkaart van Delfshaven (Aelbrechtskolk).

Aelbrechtskolk (Delfhaven), schilderij van Max C. Geene. Bron: Marktplaats.

Veiling bij Vendu Rotterdam

Heel af en toe duikt er een werk op van Max J. Geene. Begin december 2025, ruim twee maanden na zijn dood, veilde Vendu Rotterdam vier schilderijen van Max Geene. Hoewel ze alle vier zijn toegeschreven aan “Max Geene (1929-2008)”, zijn het overduidelijk twee schilderijen van de “jongere” Max J. Geene, geschilderd en ondertekend in dezelfde stijl als mijn schilderij. Er staan een parachutist boven een stad en een boot in de haven op. Het zijn de enige andere schilderijen van Max J. Geene die ik tot dan had gezien, los van het schilderij dat ikzelf in bezit heb. Achterop het tweede schilderij staat hetzelfde adres als waarmee Max Geene zijn verzoek om een hoger honorarium in 1979 ondertekende (zie deel 2).

Max J. Geene. Boats in the harbour, Vendu Rotterdam

Boats in the harbour, achterkant, Vendu Rotterdam

Max J. Geene. Paratrooper over a city, Vendu Rotterdam

De andere twee schilderijen zijn hoogstwaarschijnlijk wel van zijn vader, Max C. Geene (1930-2010), gezien onderwerpkeuze, signatuur in kleine letters en stijl. Het zal niet toevallig zijn dat alle vier de schilderijen in deze veiling begin december 2025 opdoken, aangezien Vendu Rotterdam veel geveilde objecten uit woningontruiming bij sterfte haalt, en Max J. Geene ruim twee maanden eerder overleed. De schilderijen van Max J. Geene werden voor respectievelijk 60 en 90 euro verkocht, terwijl die van zijn vader op 70 euro werden afgehamerd. Ik heb de herkomst van de schilderijen nog bij Vendu nagevraagd, maar daar konden ze geen uitspraken over doen, in verband met de privacy.

Vendu Rotterdam, veiling schilderijen Max J. Geene en Max C. Geene, 10 en 11 december 2025. Klik voor details.

Lijst met ingediende BKR-werken van Max J. Geene

Toch moeten er nog best veel schilderijen van Max J. Geene rondzwerven. Begin deze maand ben ik nog een keer teruggegaan naar het Stadsarchief in Rotterdam om de aankooplijsten in het Rotterdamse Archief van de Commissie Complementaire Arbeidsvoorziening Beeldende Kunstenaars door te spitten. Omdat deze lijsten zijn geordend op binnenkomst van de kunstwerken is het nogal tijdrovend om alle schilderijen van een specifieke kunstenaar eruit te filteren. Uiteindelijk heb ik 64 door Max J. Geene ingediende werken gevonden, waarbij ik er tussen de honderden pagina's aan BKR-registraties vast een paar over het hoofd heb gezien. Hieronder heb ik ze op een rij gezet.

Schilderijen van Max J. Geene in de Aankooplijsten BKR-Commissie, Stadsarchief Rotterdam.

Volgens het overzicht maakte Max J. Geene meteen na afstuderen aan de avondopleiding van de Kunstacademie in Rotterdam (1978) gebruik van de BKR en bleef dat doen tot begin 1985. In het begin gaf hij al zijn schilderijen nog titels, later helaas niet meer. Bijna alle titels verwijzen naar Rotterdamse locaties en bijna allemaal zijn ze met olieverf vervaardigd. Het honorarium steeg gelijk met de kwaliteit of de inflatie, of een mix van beide. De onderste twee schilderijen ("Witte dorp" en "Blaak") ben ik niet in de Rotterdamse BKR-registraties tegengekomen, maar staan wel op de uitdraai van Geene's schilderijen die ik eerder van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) kreeg. Die heb ik dus waarschijnlijk over het hoofd gezien op de Rotterdamse lijsten.

Tijdens het eerste bezoek was het me niet opgevallen, maar boven de aankooplijsten in Rotterdam staat de aantekening "Oneven nummers = aan het rijk toegewezen kunstwerken". Ik gaf eerder aan niet te weten hoe de selectie van deze kunstwerken werd gemaakt; dat is bij deze opgehelderd. 

Aan de kunstenaar teruggegeven even genummerde kunstwerken. Bron: Stadsarchief Rotterdam

Tegen het eind van het bestaan van de BKR raakten de depots zo overvol dat veel ingediende kunstwerken ook weer werden teruggegeven aan de kunstenaars. Bij de teruggave moest de kunstenaar tekenen voor ontvangst. Deze lijsten zijn in dezelfde archiefmappen terug te vinden. Ook Max J. Geene heeft zo een van zijn kunstwerken mee terug naar huis mogen nemen, zie bovenstaande foto. 

Expositie in 't Oude Raadhuys, Spijkenisse, 1981

Tegenwoordig zijn de meeste kranten van voor het jaar 2000 gedigitaliseerd en online beschikbaar. Dat geldt ook voor de Nieuwe Brielsche Courant, ware het niet dat vanwege auteursrechten deze gedigitaliseerde scans niet online zijn in te zien. In het online Streekarchief van Voorne-Putten kon ik alleen zien dát er iets over Max Geene was geschreven in die krant, maar dus niet wát. Gelukkig zijn er van de Nieuwe Brielsche Courant ook fysieke exemplaren in te zien in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, een stuk dichterbij dan Brielle.

De reis naar Den Haag was de moeite waard, want in een krantenknipsel uit 1981 staat een mooie beschrijving van een expositie van onder anderen Max Geene in 't Oude Raadhuys in Spijkenisse, plus een foto van een van Geene's schilderijen.

Nieuwe Brielsche Courant, 18 maart 1981. Koninklijke Bibliotheek Den Haag.

De beschrijving van Geene's stijl door Cocky Simons (zelf ook afgestudeerd aan de Kunstacademie van Rotterdam) is erg treffend en ook van toepassing op het schilderij dat ik bezit:

"De abstract-realistische schilderijen van Max Geene zijn verstilde weergaven van bijvoorbeeld havens, fabrieken, houtopslagplaatsen en stadsgezichten. Het verstillende effect bereikt hij door noch de werkers, noch de passanten en noch het verkeer op straat weer te geven, waardoor alles een beetje coulisse-achtig werkt. Het abstracte element ervaren we wanneer we van dichtbij zijn werk bezien. Nemen we echter een grotere afstand ervan, dan is zijn werk bijna foto-realistisch. Het meest duidelijk ervaren wij dat in zijn perspectief. Zijn werk schreeuwt om ruimte. 

Qua kleur- en toon-schakeringen werkt hij heel subtiel en daardoor bereikt hij het effect dat de toeschouwer zich gedwongen voelt het schilderij èn van dichtbij èn van een afstand te bekijken. Aan de fantasie wordt echter niets meer overgelaten. Hier is het meer een kwestie van de confrontatie en de verrassing over de verwerking van het onderwerp."

Het is inderdaad het heel exacte kleurgebruik in mijn schilderij dat het geheel zo realistisch doet aanvoelen. Hieronder staat een foto van een van Geene's schilderijen in de expositie. Helaas in zwart-wit.

Max J. Geene. Nieuwe Brielsche Courant, 18 maart 1981. Koninklijke Bibliotheek Den Haag.

Op het schilderij staat de Koningshavenbrug (de Hef), gezien vanaf de Koninginnebrug. Het gebouwtje rechts op de foto is een brugwachterswoning. De Hef is sinds 1993 niet meer in functie als spoorbrug en staat sindsdien open. Op onderstaande luchtfoto uit 1983 is de brug nog dicht, net als op het schilderij. Ik heb op de foto het schildersperspectief met een kruisje ingetekend en met het vierkant aangegeven wat op het schilderij te zien is.

De Koningshavenbrug (de Hef) en daaronder de Koninginnebrug, 1983. Bron.

Op onderstaande foto uit 1989 van Aad Boer is het brugwachtershuisje van dichtbij te zien, met op de achtergrond de Koningshavenbrug. De compositie van de foto heeft wel wat weg van die van het schilderij. Max Geene heeft de foto of schets voor het schilderij vermoedelijk vanaf het muurtje links naast het brugwachtershuisje gemaakt.

Brugwachtershuisje op de Koninginnebrug. Op de achtergrond de Koningshavenbrug. 1987. Bron.

Pentekening voor een collega, jaren '70

Een paar weken geleden kreeg ik een berichtje van Ruud Janssen. Hij was in de jaren zeventig bevriend met Geene. Hij heeft ooit een hele leuke pentekening van Max J. Geene gekregen, ondertekend met "Maxim". 

Het verhaal erbij zegt iets over hoe Max Geene als vrijgezel student aan de academie was. Van Ruud Janssen mocht ik het delen:

"Ik heb Max Geene leren kennen halverwege de jaren '70, schat ik in. Daar is geen langdurige vriendschap uit voortgekomen. Als ik me goed herinner werkte hij bij mij als uitzendkracht bij ons op kantoor (ik werkte toen bij Rijkswaterstaat). Kantoorwerk was niet zijn ding, dus het heeft al met al niet lang geduurd. Wij konden wel goed met elkaar opschieten en er was ook wel contact buiten het werk. Hij hield wel van een biertje drinken! 

Pentekening van Max J. Geene voor Ruud Janssen, jaren zeventig.

Op enig moment hebben wij (mijn toenmalige vrouw en ik) hem meegevraagd naar een personeelsfeest van mijn vrouw haar werk. Daar kreeg hij in de loop van de avond, met iets teveel drank op, ruzie met iemand. Wij moesten hem dus afvoeren. Hij was emotioneel en had veel spijt. Een dag of wat erna kwam hij met de pentekening aanzetten als goedmakertje."

Ruud sluit af met: "Ik heb nog wel eens gezocht naar hem. Later dus ook via internet. Maar heb nooit wat over hem of van hem gevonden tot het moment dat ik jouw blog tegenkwam. Ik had, als ik het schilderij was tegengekomen, het zeker ook gekocht. [...] Ik vind het heel jammer dat ik hem nooit meer heb gesproken, maar zo gaat het soms."

Muurschildering café Boulevard, Overschie

Begin augustus 2026 plaatste Jan Rijsdijk op Facebook een openbare advertentie voor een schilderij van Max C. Geene. Daaronder reageerden een aantal mensen die Max J. Geene (zijn zoon dus) nog gekend hadden uit café Boulevard in Overschie. Max J. Geene zou voor dat café ook ooit een plafondschildering hebben gemaakt. Tegenwoordig is daar alles weggestuukt, maar op een oude Google-foto zijn inderdaad nog hoge muurschilderingen terug te zien. De foto is helaas niet erg duidelijk. De piano hangt overigens nog wel steeds aan het plafond. 

Eetcafé Boulevard, Overschie, 2009

De schildering aan de linkerkant lijkt wel op de Aelbrechtskolk (Delfshaven) die Max C. Geene (de vader dus) ook heeft vereeuwigd. In het midden lijkt de Oudehaven en het Witte Huis zichtbaar. Helemaal rechts is een zeeschip zichtbaar dat op soortgelijke wijze door meerdere kunstenaars is geschilderd. Ook Max C. Geene en grappig genoeg Gerard Delfgaauw (naamgever van de straat waar Max J. Geene begin jaren 1980 op nummer 36B woonde) hebben dit haventafereel weleens geschilderd. Gezien de stijl en thematiek zou het me daarom niet verbazen als Max C. Geene (en dus niet Max J. Geene) deze muurschilderingen heeft gemaakt. 

Max C. Geene Bron.

G.J. Delfgaauw. Bron.

Waarom nou dat kruispunt?

Meteen na aankoop van mijn schilderij vroeg ik mij al af: "Wie schildert er nou een verlaten kruispunt in een grauwe winterochtend?" Omdat de schilder inmiddels is overleden zullen we het antwoord nooit weten. Maar enig inzicht in de mogelijke beweegredenen achter de themakeuze heb ik wel gekregen na mail-contact met Christoph Aussems. 

Via zijn website kwam ik er namelijk achter dat zijn carrière wel erg veel gelijkenissen met die van Max J. Geene kende: beiden zijn in 1951 in Rotterdam geboren, beiden studeerden daar aan de kunstacademie en beiden legden zich toe op het schilderen van Rotterdamse stadsgezichten, bij voorkeur van verkeerspleinen en gebouwen, zónder mensen. Beiden schilderden veel in het kader van de BKR en bovendien exposeerden zij vlak na elkaar in de Galerie Nieuw Rotterdams Peil in 1985/1986. Uiteraard hanteerde Christoph wel een heel eigen stijl, met veel meer eenvoud en abstractie dan Max Geene.

"Hofplein", Christoph Aussems. Bron.

Ik mailde Christoph Aussems met de vraag of hij Max Geene had gekend en waarom hij koos voor het schilderen van functionele plaatsen binnen de stad, ver weg van de toeristische trekpleisters (net als Max Geene). Op de eerste vraag antwoordde hij: "Max Geene heb ik niet echt goed gekend maar ik heb hem een keer ontmoet tijdens een docentenvergadering van 't Oude Raadhuys waar wij beiden cursussen gaven. Hij leek mij een gemoedelijk type." Meer kon hij hier niet over melden. Over de achtergrond van zijn onderwerpskeuze des te meer:

"Op de academie werd ons op het hart gedrukt "geen mooie plaatjes te schilderen" maar we leerden wel goed kijken en een oog voor een schilderonderwerp te ontwikkelen. Het thema Rotterdam leefde in mijn jeugd enorm bij de Rotterdammers, de wederopbouw werd dagelijks uitvoerig besproken in de kranten en zorgde voor levendige discussies.

De bouw van de metro en later de spoortunnelbouw waren gigantische bouwputten die vele jaren de stad bepaalden. Ook de stadsvernieuwing was ingrijpend. Boeiende thema's voor generaties Rotterdamse tekenaars en schilders, zoals Frans Stuurman, Harry van der Woerd en Willem van Hest."

Ik kan me voorstellen dat ook Max J. Geene in zijn opleiding te horen kreeg om vooral "geen mooie plaatjes" te schilderen. Dat zou ook wel verklaren waarom hij een kruispunt bij de oprit naar de A20 schilderde op een grauwe winterochtend. Compleet anders dan zijn vader, die soms letterlijk ansichtkaarten leek na te schilderen.

Met de door Christoph Aussems genoemde Frans Stuurman had ik overigens eerder al gebeld. Hij kwam van dezelfde kunstacademie, schilderde ook stadsgezichten en woonde hemelsbreed zo'n 500 meter van Max Geene vandaan, maar had nog nooit van hem gehoord. Dat blijf ik toch wel bijzonder vinden.

Schets voor "Hofplein", Christoph Aussems 

Over het maakproces mailde Christoph Aussems mij het volgende:

"Mijn BKR schilderijen zijn gebaseerd op een ter plekke gemaakte schets en de kleuren zijn uit de herinnering. De schets kopieerde ik exact op het schilderij. Dit werk was mijn vrije keuze maar ik hield wel rekening met de bestemming waarvoor het BKR werk gebruikt werd, zoals gangen of foyers van openbare gebouwen en de kunstuitleen.

[...] Mijns inziens is je schilderij van Max Geene gebaseerd op een foto en niet op een ter plekke gemaakte schets. Veel realistisch werkende kunstenaars gebruikten in die tijd foto's als basis voor hun werk. 

[...] Ik vind het zeer positief dat, nadat de BKR en BKR-werk totaal verguisd werden, er nu weer belangstelling voor komt, zoals o.a. blijkt voor jouw waardering voor het schilderij van Max Geene."

Vijf bekende schilderijen van Max J. Geene

Naast het schilderij van Max J. Geene in mijn werkkamer, de twee onlangs geveilde schilderijen door Vendu Rotterdam, de pentekening en de krantenfoto uit 1984 zijn er verder geen andere afbeeldingen van schilderijen van hem bekend. De schilderingen in eetcafé Boulevard tel ik niet mee, omdat ik twijfel of ze echt van hem zijn. Mochten er meer schilderijen opduiken, dan zal ik dit blog aanvullen. 

Heb je meer informatie over Max J. Geene, of heb je zelfs een schilderij van hem, laat dan een berichtje achter. 

Locatiegeschiedenis schilderij Max Geene (deel 3)

Schilderij Max Geene, 1979, olieverf op hout

Inhoudsopgave

Max J. Geene 1951-2025

Deel 1 Introductie

Deel 2 De reis van het schilderij en informatie over de schilder

Deel 3 Locatiegeschiedenis van het schilderij

Deel 4 Andere schilderijen van Max Geene

In vorige blogposts heb ik geschreven over bovenstaand schilderij van Max Geene. In deel 1 heb ik alles wat ik destijds online kon vinden over schilder en schilderij bij elkaar gezet. In deel 2 heb ik meer informatie die ik had gevonden gedeeld over zowel de "reis" die het schilderij had afgelegd, als over Max Geene zelf. In het eerste deel had ik in eerste instantie ook wat foto's van de afgebeelde locatie staan. Maar ik vond steeds meer foto's en tekeningen, waardoor het nogal veel werd. Daarom heb ik dat gedeelte nu losgeknipt en in deze aparte blogpost gezet.

Op onderstaande Google Maps screenshot is de plek aangegeven waar Max Geene het schilderij in 1979 heeft gemaakt. In deze blogpost laat ik de ontwikkeling van dit gebied zien aan de hand van foto's en ander materiaal uit het Stadsarchief Rotterdam. 

Het schildersperspectief is aangegeven met een rood cirkeltje, iets onder het midden.

De eerste afbeelding is een plattegrond uit 1903. De Rotte loopt van boven naar beneden. De spoorlijn van links naar rechts. Ik heb daaronder in het blauw de toen nog niet gebouwde A20 getekend (bovenste horizontale lijn) en de Boezemlaan (horizontale lijn daaronder). De schilder stond 76 jaar later bij het rode kruisje, waar de Gordelweg/Boezemlaan met de ook ingetekende Soetendaalsekade kruist (verticale blauwe lijn). De oprit en afrit vanaf het kruispunt naar de A20 (de Soetendaalse bochten) heb ik ook ingetekend.

In 1903 werd er volop gebouwd in Rotterdam-Noord. De rijtjeswoningen rukten op vanuit het zuiden, maar het gebied dat nu op het schilderij staat, bestond in 1903 vooral uit nader te ontwikkelen landbouwgrond. De spoorlijn, de Rotte, de begraafplaats (rechtsonder) en de Hildegardiskerk (linksonder) zijn enkele van de weinige nog bestaande herkenningspunten. Het nog niet volgebouwde gebied van Rotterdam-Noord heette destijds Zwaaneiland. 

Plattegrond uit 1903

De tweede foto is een luchtfoto uit 1937. Ook hier zijn de Rotte en de spoorlijn goed herkenbaar. De foto is genomen tijdens de aanleg van het Noorderkanaal vanaf links, parallel aan de spoorlijn. De toekomstige A20 zou later tussen het kanaal en de spoorlijn worden aangelegd. Het rode kruisje geeft aan van waaruit het schilderij later zou worden gemaakt. De wijk eronder is in vergelijking met 1903 behoorlijk opgeschoten. Volgens Bagviewer zijn de meeste woningen in de blokjes achter de schilder begin jaren 1920 opgeleverd. Deze staan er nog steeds. Alleen de appartementen aan de op onderstaande foto nog niet aangelegde Gordelweg (verlengde van de Boezemlaan) zouden pas in 1956 worden gebouwd.

Luchtfoto uit 1937. Bron.

Van de bouw van zowel de Boezemlaan als de Rottebrug zijn enkele foto’s gemaakt tussen 1955 en 1957. Het geeft een mooi beeld van hoe de omgeving eruit zag voor het door de A20 werd doorsneden. Er was een jachthaven die later verplaatst is. De spoorlijn achter de A20 is helemaal links al wel zichtbaar.

Bouw van de Rottebrug, 1955. Bron.

Iets links van het midden op onderstaande foto, iets voorbij de bocht, is de plaats vanaf waar het schilderij van Max Geene in 1979 zou worden geschilderd, kijkend naar links.

Rottebrug, 1956. Bron.

Leuk detail op bovenstaande foto is dat de putten net zijn aangelegd (trottoirkolken). In onderstaande foto uit 1957 zijn ze terug te vinden bij het zebrapad. Op Google Streetview zijn ook ogenschijnlijk oude trottoirkolken te zien. Geen idee of dat dezelfde zijn.

Kruispunt Soetendaalsekade met Boezemlaan, 1957. Het schilderij is gemaakt vanaf het rode kruisje. Bron.

Nog voor de A20 werd aangelegd, werden de toekomstige op- en afrit (de Soetendaalse bruggen) al gebouwd. Eind 1963 werden hiervoor de eerste palen de grond in geslagen. Opvallend is het wel heel kleine kind met regenjasje en -laarsjes dat alleen aan de overkant van de Gordelweg staat te wachten bij het zebrapad. Het schildersperspectief valt buiten het frame, helemaal rechts.

November 1963, bouw Soetendaalse bruggen (op- en afrit toekomstige A20). Bron.

Onderstaande luchtfoto (uit 1964) is vanuit het noorden genomen. Op de voorgrond zie je nog net een stukje van de spoorlijn. Het schildersperspectief is aangegeven met het rode kruisje. Zowel de op- als de afrit naar de nog niet bestaande A20 zijn in aanbouw over het Noorderkanaal (de Soetendaalse bruggen). De barakken op de voorgrond zouden spoedig worden gesloopt ten behoeve van de snelweg.

Luchtfoto uit april 1964, vanuit het noorden. Bron.

Nog weer enkele maanden later, eind 1964, was een van de Soetendaalse bruggen af. Het was nog steeds geen oprit voor de A20, maar werd gebruikt om over het Noorderkanaal naar Hillegersberg te rijden.

December 1964, foto genomen vanaf de overkant van de Boezemlaan, tussen de Soetendaalse bruggen. Bron.

Ook in 1966 was de A20 nog niet in gebruik. Op onderstaande foto is de situatie gelijk aan twee jaar eerder, maar de foto is van de andere kant genomen (vanaf de Gordelweg). De linker brug zou later de afrit vanaf de A20 worden, maar was in 1966 nog niet in gebruik. 

Soetendaalse bruggen, 1966, vanuit zuid-westen. Bron.

En ook in 1970 was de situatie onveranderd. De Soetendaalse bruggen waren af, maar dienden nog niet als op- en afrit naar de A20, omdat de snelweg zelf nog ontbrak.

1970, foto genomen vanaf de overkant van de Boezemlaan, tussen de Soetendaalse bruggen. Bron.

Onderstaande luchtfoto uit 1972 is vanuit het westen genomen. Je ziet de spoorlijn, de in aanbouw zijnde A20 en de Boezemlaan/Gordelweg. In het midden van de foto zie je de shortcut naar de wijk Hillegersberg, links van de spoorlijn. De afrit van de A20 (rechtsonder) is nog niet in gebruik. De Rotte kronkelt van linksboven naar rechtsmidden. Het geschilderde kruispunt staat helemaal rechts op de foto, iets onder het midden. 

Luchtfoto uit 1972. Bron.

Veel details uit het schilderij zijn op onderstaande uitsnede van de luchtfoto te herkennen. Let bijvoorbeeld op de struiken die linksonder op het schilderij staan, de witte oversteekblokken, de bewegwijzering en de verkeerslichten.

Uitsnede van het geschilderde kruispunt uit bovenstaande luchtfoto. Bron.

Twee jaar later, in 1974, was de rijksweg A20 eindelijk af en dienden de Soetendaalse bruggen als op- en afrit. Op onderstaande luchtfoto (uit het zuiden genomen) is aan de bovenkant Hillegersberg te zien. Op de voorgrond is de Rijksweg 20 (A20) zichtbaar. In het midden links de Straatweg tussen de Bergse Achterplas (links) en de Bergse Voorplas (rechts), en rechts de Rotte. 

Luchtopname Hillegersberg, 1974. Bron.

Natuurlijk gaat het mij vooral om het kruispunt onderaan de foto. Hieronder zie je daar een uitsnede van. Ogenschijnlijk is er tussen 1974 en 1979 (toen het kruispunt door Max Geene is geschilderd), weinig veranderd.

Uitsnede luchtfoto 1974. Bron.

Ook in 1983 en 1986 werden luchtfoto's van Rotterdam Noord gemaakt, met daarop het geschilderde kruispunt. Met het kruis op de eerste foto staat aangegeven van waar het schilderij moet zijn gemaakt, vier jaar eerder. Op beide foto's is het kruispunt inclusief verkeersborden en -lichten (voor zover te beoordelen) nog gelijk aan die op het schilderij uit 1979.

Luchtfoto kruispunt Soetendaalsekade (rechts) met Boezemlaan (richting boven) en oprit A20 (links), 1983. Bron.

Zelfde kruispunt, 6 september 1986. Bron.

Rottetracé (en andere plannen)

Op bovenstaande foto's is duidelijk te zien hoe de aanleg van dit stuk stad plaatsvond. Hier zat echter veel planning achter, waarbij niet alle plannen uiteindelijk ook werden uitgevoerd. Een voorbeeld hiervan is het Rottetracé, dat uiteindelijk werd tegengehouden. Het hele proces is mooi beschreven in "Asfalt, Automobiliteit in de Rotterdamse stedebouw" (Michelle Provoost, 1996). 

De A20 was onderdeel van wat ook wel "De Ruit" wordt genoemd, een soort rondweg (maar dan vierkant) om Rotterdam heen, bestaande uit de A15, de A16, de A4 en de A20. Op onderstaande tekening (jaartal onbekend) uit het boek van Provoost staan de ruit en de Maas. Merk op dat wat tegenwoordig helemaal de A20 heet, destijds nog was opgesplitst in Rijksweg 20 en Rijksweg 3. 

De Ruit, Rotterdam. Provoost, Asfalt 1996, p. 100.

Onderdeel van de Ruit was het zogenaamde Rottetracé. Volgens Provoost was dit een zesbaans snelweg die vanaf de A20, langs (en gedeeltelijk door) de Rotte naar Rotterdam-Zuid zou lopen. Hiervoor zouden veel huizen moeten worden gesloopt en de Rotte deels worden gedempt. Het kruispunt van het schilderij staat helemaal bovenaan onderstaande tekening. Rechts ervan loopt het Rottetracé van noord naar zuid, gedeeltelijk over de Rotte heen.

Rottetracé (1969), Rotterdam. Provoost, Asfalt 1996, p. 136.

Waar de aanleg van de ruit (voornamelijk in de polder) tot weinig weerstand had geleid, was de aanleg van een zesbaans snelweg dwars door de stad lastiger uit te voeren. Toen in 1970 werd begonnen met de aanleg van het knooppunt vanaf de A20 (start van het Rottetracé), kwamen veel mensen in actie om te voorkomen dat de Rotte voor een deel zou worden gedempt. In plaats van een snelweg wilden zij dat Rotterdam-Noord zou worden opgeknapt.

Bewonersprotest op de Coolsingel tegen de aanleg van het Rottetracé. Fotograaf Hans Keijzer. Collectie Ary Groeneveld, 4121. Documentnr. 22309-2-20. Stadsarchief Rotterdam.

Het knooppunt van het Rottetracé waar in 1970 aan werd gebouwd, en wat dit protest mede veroorzaakte, was precies het kruispunt dat Max Geene negen jaar later als schildersonderwerp koos. 

Het Stadsarchief Rotterdam beheert het Archief van de Dienst Stadsontwikkeling. Hierin zit een map met een aantal ontwerpen uit de jaren zestig van het kruispunt, toen het nog de bedoeling was de A20 te verbinden aan het Rottetracé.

Op onderstaande tekening van 17 maart 1960 worden de vele "kunstwerken" (jargon voor bruggen, viaducten en andere infrastructurele werken) getoond om en nabij het kruispunt van de A20 met de Rotte. Hierop is ook het "kruispunt Rottetracé" ingetekend.

17 maart 1960. Kunstwerken Rijksweg 3 (later A20), Stadsarchief Rotterdam.

Iets meer dan een jaar later, in juli 1961, leverde de Dienst Stadsontwikkeling een tekening op met meer detail van het traject A20. Hierin is het knooppunt tussen de A20 en de Soetendaalse bruggen ook ingetekend. Het is een veel complexer knooppunt dan wat het uiteindelijk geworden is, met meerdere onderdoorgangen onder de A20 en op- en afritten over de Rotte heen. Opvallend genoeg is het Rottetracé (zoals het in het boek van Provoost staat) er niet op ingetekend.

20 juli 1961. Knooppunt A20 met de Soetendaalse bruggen. Stadsarchief Rotterdam. 

Zes jaar later, op 3 juli 1967, leverde de Dienst Stadsontwikkeling een nieuwe tekening op. Hierop lijkt de complexiteit wat afgenomen, door een onderdoorgang onder de A20 wat meer naar het westen te verplaatsen. Het Rottetracé staat er nog steeds niet op.

3 juli 1967, Uitsnede knooppunt A20 met de Soetendaalse bruggen. Stadsarchief Rotterdam.

Dezelfde archiefmap zit vol met uitleg en correspondentie, maar helaas had ik geen tijd deze door te nemen. De tekeningen op zich vond ik al interessant genoeg om hier toe te voegen. 

Als je nog eens inzoomt op het Rottetracé uit het boek van Provoost, kun je beter zien wat het verschil is tussen bovenstaande tekeningen uit 1961 en 1967 en de plannen voor het Rottetracé uit 1969. Het Rottetracé in het boek van Provoost loopt namelijk vanuit het noorden dwars over de Rotte heen naar het zuiden. Dat is niet terug te vinden op de tekeningen uit 1961 en 1967. Mogelijk was dit een nieuw deel van het plan.

Uitsnede noordkant Rottetracé (1969), Rotterdam. Provoost, Asfalt 1996, p. 136.

Het is lastig in te schatten hoe deze weg zou zijn aangesloten op de A20, want die staat niet op bovenstaande tekening. Grappig genoeg zie je op onderstaande luchtfoto uit 1971 dat op dezelfde plek als op de tekening uit het boek van Provoost er een onderdoorgang onder de A20 in aanbouw is. Blijkbaar moest het Rottetracé eerst onder de A20 door om er vervolgens aan verbonden te worden. De bouw van de onderdoorgang is iets boven het midden van onderstaande foto goed zichtbaar. De A20 zelf is op dat moment ook nog in aanbouw.

Uitsnede luchtfoto aanleg A20, 1971. Bron.

Op voorlichtingsmateriaal uit 1970 van Bewonersorganisatie Het Oude Noorden (dat heftig tegen de sanering was) is deze onderdoorgang voor het Rottetracé bij de A20 wél ingetekend. 

Het Rottetracé, 1970. Bron: Stadsarchief Rotterdam, archief 902, inv. nr. 796.

Overigens zou het Rottetracé volgens de bewonersorganisatie slechts een tussenoplossing zijn. Er zouden al gemeentelijke plannen zijn voor het Zwaanshalstracé, waarbij 800 woningen en 125 bedrijven tussen de Rotte en Zwaanshals zouden moeten worden "onteigend, ontruimt en gesloopt". In beide tekeningen is ook de onderdoorgang bij de A20 ingetekend.

Het Zwaanshalstracé, 1970. Bron: Stadsarchief Rotterdam, archief 902, inv. nr. 796.

Te "saneren" woningen en bedrijven. Bron: Stadsarchief Rotterdam, archief 902, inv. nr. 796.

Situatie nu

Nog steeds is deze (uiteindelijk ongebruikte) onderdoorgang onder de A20 net naast de Rotte te bewonderen. Het werd in 2011 nog de "duurste paardenbak van Nederland" genoemd. Op onderstaande Streetview-foto zijn geen paarden meer te zien, maar echt nuttig is het viaduct nog steeds niet.

De duurste paardenbak van Nederland, het A20 viaduct net náást de Rotte. Google Streetview.

Uiteindelijk is dus in ieder geval gekozen voor een veel minder complex ontwerp en zónder Rottetracé, zoals op onderstaande plattegrond zichtbaar is. 

Bron.

De consequentie van het eenvoudiger ontwerp is dat je hier alleen de A20 op kan richting het westen. Om via de A20 naar Utrecht (het oosten dus) te kunnen moet je de Boezemlaan volgen waarna je via de Bosdreef het knooppunt Terbregseplein op kan draaien, de A20 richting Utrecht op. Je kan op dat knooppunt ook de A16 richting het zuiden (Dordrecht) pakken. Vandaar dat op het blauwe bord links op het schilderij staat dat je rechts de Boezemlaan moet volgen om naar Utrecht of Dordrecht te kunnen rijden. 

Op wegenwiki.nl wordt dit deel van de A20 de Aansluiting Rotterdam - Crooswijk genoemd. Op de wiki staat dat het een onvolledige aansluiting is die alleen van en naar Hoek van Holland bereden kan worden. "De aansluiting is een halve haarlemmermeeraansluiting, alhoewel het ook wat weg heeft van een splitsing." 

Interessant is ook het stukje geschiedenis van deze aansluiting op de wiki: "De aansluiting werd op 29 augustus 1972 in gebruik genomen toen de A20 werd opengesteld vanaf het knooppunt Kleinpolderplein tot aan dit punt. Een jaar later, op 21 juni 1973, opende de A20 verder oostwaarts tot het knooppunt Terbregseplein. De aansluiting is altijd onvolledig geweest en er waren geen plannen om de aansluiting wel volledig te maken." (Mijn cursief).

De plannen om de aansluiting volledig te maken waren er dus wel degelijk, alleen zijn deze nooit uitgevoerd!

Deel 4 >>>